Hiểu rõ về EPS là một trong những bước đầu tiên mà nhà đầu tư mới thường làm khi tìm hiểu về phân tích cơ bản, vì đây là chỉ số phản ánh trực tiếp khả năng sinh lời của doanh nghiệp trên mỗi cổ phiếu. Bên cạnh phân tích cơ bản, nhiều nhà đầu tư kết hợp thêm phân tích kỹ thuật để xác định thời điểm giao dịch phù hợp, trong đó, lý thuyết Dow là một trong những nền tảng lâu đời nhất.
Bài viết giới thiệu cách tính và ý nghĩa của chỉ số EPS trong phân tích cơ bản, đồng thời giải thích các nguyên lý chính của lý thuyết Dow, giúp nhà đầu tư hình dung cách hai phương pháp này có thể bổ trợ lẫn nhau.
1. Chỉ số EPS phản ánh điều gì trong phân tích cơ bản?
EPS là gì là câu hỏi thường gặp khi mới tiếp cận báo cáo tài chính doanh nghiệp. EPS (Earnings Per Share), hay lãi cơ bản trên mỗi cổ phiếu, được tính bằng công thức: EPS \= (Lợi nhuận sau thuế – Cổ tức ưu đãi) / Số lượng cổ phiếu đang lưu hành. Chỉ số này cho biết mỗi cổ phiếu đang nắm giữ tương ứng với bao nhiêu lợi nhuận doanh nghiệp tạo ra trong kỳ báo cáo.
Giả sử một doanh nghiệp có lợi nhuận sau thuế 100 tỷ VND trong năm, không có cổ tức ưu đãi và có 50 triệu cổ phiếu đang lưu hành, EPS sẽ là 100 tỷ VND chia cho 50 triệu cổ phiếu, tương đương 2,000 VND/cổ phiếu. Con số này thường được nhà đầu tư đối chiếu qua nhiều kỳ liên tiếp để đánh giá xu hướng tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào một kỳ báo cáo đơn lẻ.
Ngoài EPS cơ bản, một số doanh nghiệp còn công bố thêm EPS pha loãng, tính đến cả các công cụ có thể chuyển đổi thành cổ phiếu trong tương lai như trái phiếu chuyển đổi hoặc quyền chọn mua cổ phiếu. EPS pha loãng thường có giá trị thấp hơn hoặc bằng EPS cơ bản. Chỉ số này được xem là con số thận trọng hơn khi đánh giá lợi nhuận thực tế trên mỗi cổ phiếu nếu toàn bộ công cụ chuyển đổi được thực hiện.
EPS cho biết mỗi cổ phiếu tương ứng với bao nhiêu lợi nhuận doanh nghiệp
2. Lý thuyết Dow và vai trò trong phân tích kỹ thuật
Lý thuyết Dow có thể coi là nền tảng của phân tích kỹ thuật, tập trung vào việc xác định xu hướng biến động giá thay vì giá trị nội tại của doanh nghiệp. Lý thuyết này cho rằng thị trường vận động theo ba loại xu thế đan xen nhau:
-
Xu thế chính kéo dài từ 01 đến vài năm và phản ánh hướng đi chủ đạo của thị trường.
-
Xu thế phụ kéo dài từ vài tuần đến vài tháng để điều chỉnh ngược chiều xu thế chính.
-
Các biến động nhỏ diễn ra trong thời gian rất ngắn, chịu ảnh hưởng mạnh từ tâm lý và tin tức ngắn hạn.
Một nguyên lý quan trọng khác của lý thuyết Dow là xu hướng được xem là còn tiếp diễn cho đến khi xuất hiện dấu hiệu đảo chiều rõ ràng. Ví dụ, nếu giá cổ phiếu liên tục tạo đỉnh sau cao hơn đỉnh trước kèm khối lượng giao dịch tăng dần, đây được xem là dấu hiệu củng cố cho xu hướng tăng đang diễn ra; ngược lại, nếu giá tăng nhưng khối lượng lại suy yếu, xu hướng đó chưa đủ cơ sở để khẳng định chắc chắn.
Bên cạnh đó, lý thuyết Dow cũng cho rằng một xu hướng chỉ thực sự đáng tin khi các chỉ số đại diện cùng xác nhận theo một hướng. Ví dụ, nếu VN-Index tăng điểm nhưng phần lớn các nhóm ngành và chỉ số phụ vẫn đi ngang hoặc giảm, xu hướng tăng đó chưa đủ cơ sở để khẳng định là xu hướng chung của toàn thị trường. Nhà đầu tư nên chờ thêm tín hiệu đồng thuận trước khi hành động.
3. Vì sao nên kết hợp cả hai phương pháp?
Phân tích cơ bản dựa trên chỉ số như EPS giúp nhà đầu tư đánh giá doanh nghiệp có đang tăng trưởng lợi nhuận bền vững hay không, nhưng không cho biết chính xác thời điểm nào nên mua hoặc bán cổ phiếu. Ngược lại, phân tích kỹ thuật theo lý thuyết Dow có thể gợi ý về xu thế chính của thị trường trong trung và dài hạn, nhưng không phản ánh được sức khỏe tài chính thực sự của doanh nghiệp đứng sau cổ phiếu đó.
Nhà đầu tư có thể phân bổ thời gian phân tích theo hai bước tách biệt: Dành phần lớn thời gian nghiên cứu báo cáo tài chính để xác định danh sách doanh nghiệp tiềm năng, sau đó mới quan sát biểu đồ giá theo các nguyên lý của lý thuyết Dow để cân nhắc thời điểm giải ngân phù hợp hơn, thay vì thực hiện đồng thời cả hai bước một cách vội vàng.
Kết hợp phân tích cơ bản và kỹ thuật giúp nhà đầu tư có góc nhìn toàn diện hơn
Chỉ số EPS và lý thuyết Dow đại diện cho hai trường phái phân tích khác nhau nhưng có thể bổ trợ cho nhau trong quá trình ra quyết định đầu tư. Xác định rõ mục tiêu đầu tư của bản thân là ngắn hạn hay dài hạn sẽ giúp nhà đầu tư lựa chọn phương pháp phân tích phù hợp hơn giữa hai hướng tiếp cận này.
